Tòa trọng tài thường trực ngày 12.7 ra phán quyết bác bỏ yêu sách đường lưỡi bò và cái gọi là “căn cứ lịch sử” của Trung Quốc trong vấn đề Biển Đông.
Đây là kết quả cuối cùng của quá trình thụ lý kéo dài 3 năm do Tòa án trọng tài thường trực Liên Hiệp Quốc (PCA) tại The Hague, Hà Lan đối với đơn kiện của Philippines chống yêu sách chủ quyền phi lý của Trung Quốc tại Biển Đông. Phán quyết được đưa ra trong văn bản dài gần 500 trang được phân thành 5 điểm chính yếu.
Thứ nhất, PCA khẳng định cái gọi là “quyền lịch sử” của yêu sách đường lưỡi bò không phù hợp với Công ước LHQ về luật Biển năm 1982 (UNCLOS). Đồng thời, dù các ngư dân và các nhà hàng hải Trung Quốc, cũng như các nước khác về lịch sử đã sử dụng các đảo ở Biển Đông nhưng không có bằng chứng nào cho thấy Trung Quốc từng thực hiện độc quyền kiểm soát các vùng biển thuộc Biển Đông cũng như không có cơ sở pháp lý nào để đòi hỏi quyền lịch sử đối với tài nguyên bị gom vào đường lưỡi bò.
Thứ hai, về quy chế của các thực thể trên Biển Đông, tòa xác định các thực thể ở quần đảo Trường Sa không tạo cho Trung Quốc cơ sở để đòi quyền về Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) hay thềm lục địa.
Thứ ba, tòa cho rằng Trung Quốc đã có các hành động vi phạm luật pháp và quyền của Philippines tại bãi cạn Scarborough.
Thứ tư, phán quyết khẳng định việc Trung Quốc xây dựng đảo nhân tạo đã gây hủy hoại nghiêm trọng và không thể khắc phục các rạn san hô trong khu vực, phá hủy các cấu trúc tự nhiên ở Biển Đông, vi phạm nghĩa vụ bảo vệ hệ sinh thái biển. Theo thông cáo của PCA, tòa nhận thấy giới chức Trung Quốc có biết tình trạng ngư dân nước này đánh bắt quy mô lớn các loại rùa biển, san hô và trai đang trong tình trạng nguy cơ cao ở Biển Đông, sử dụng phương pháp đánh bắt gây hủy hoại nghiêm trọng đối với các môi trường rạn san hô, nhưng không chấp hành cam kết ngăn chặn, chấm dứt các hành động này.
Điểm cuối cùng là Trung Quốc làm nghiêm trọng thêm cuộc tranh chấp ở Biển Đông giữa lúc các bên đang nỗ lực tìm giải pháp cho vấn đề.
Trung Quốc sẽ bị động đối phó
Theo Đại sứ - PGS-TS Vũ Dương Huân, nguyên Giám đốc Học viện Ngoại giao, phán quyết cuối cùng của PCA đã khẳng định Trung Quốc không có căn cứ lịch sử, không có căn cứ pháp lý để đòi yêu sách “đường chín đoạn” chiếm 80% diện tích Biển Đông. Thứ hai là phán quyết việc Trung Quốc cải tạo các bãi đá, xây đảo nhân tạo để lại những hậu quả lớn. Với những phán quyết ấy, rõ ràng là quan điểm của Trung Quốc đã bị Tòa trọng tài quốc tế bác bỏ vì vi phạm UNCLOS. Ông cho rằng Trung Quốc sẽ có nhiều cách ứng xử với phán quyết như không chấp nhận, tiếp tục đẩy mạnh cải tạo và quân sự hóa các đảo. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng sẽ phải chùn tay hơn, khó khăn hơn vì phán quyết của tòa đã làm rõ hơn sai trái của nước này, trong đó có vi phạm UNCLOS.
Về phía Việt Nam, PGS-TS Vũ Dương Huân cho rằng Việt Nam cần tranh thủ vận động quốc tế để có thêm sự ủng hộ quan điểm lập trường của mình là lập trường giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông bằng các biện pháp hòa bình, bao gồm các tiến trình ngoại giao và pháp lý, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực theo quy định của luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS.
Tương tự, Đại sứ - TS Nguyễn Ngọc Trường, Chủ tịch Trung tâm nghiên cứu chiến lược và phát triển quốc tế (CSSD) nhận định Việt Nam cần tiếp tục ủng hộ các nỗ lực có tính chất xây dựng để giải quyết vấn đề Biển Đông một cách hòa bình. Điều này đã được Việt Nam nêu ra trong tuyên bố ngày 5.12.2014 của Bộ Ngoại giao Việt Nam gửi PCA. Theo đó, Việt Nam ủng hộ việc tòa xét xử đồng thời khẳng định sẽ bảo vệ các lợi ích ở Biển Đông, cũng liên quan đến tự do hàng hải và thượng tôn pháp luật.
Ông chỉ ra rằng PCA không giải quyết vấn đề chủ quyền và phân định ranh giới biển mà chỉ giải thích về việc hiểu luật biển như thế nào và những điều đó liên quan như thế nào đến những thực thể ở quần đảo Trường Sa. Điều này có ý nghĩa to lớn và lâu dài với các nước liên quan, nhất là các nước nhỏ, trong cuộc đấu tranh ở Biển Đông và quan trọng nhất là tòa đã bác bỏ yêu sách đường lưỡi bò. Điều này cũng thúc đẩy cuộc đấu tranh pháp lý về lâu dài. Tất nhiên Trung Quốc sẽ không chịu chấp nhận nhưng nước này đang ở vào thế bị động đối phó.
Theo thanhnien.vn
